تحولات آینده در کمیته استفاده صلح آمیز از فضا

توسط جورجیو کاردیل
دوشنبه 10 آگوست 2026

با افزایش سرعت اکتشاف ماه، اجتناب از مداخله یک موضوع دیپلماتیک مبرم است. در سال 2024، کمیته سازمان ملل متحد برای استفاده صلح آمیز از فضا (COPUOS) تیم اقدام برای مشاوره در مورد فعالیت های قمری (ATLAC) را برای تسهیل تبادل کارشناسان ایجاد کرد. مأموریت آن مکمل ماده نهم معاهده فضای ماورای جو و سایر گروه های COPUOS است.

کار ATLAC که تحت یک برنامه کاری 2025-2027 کار می کند، تا اواسط سال 2026 به بحث های سیاسی اساسی تبدیل شده است و انتظار می رود گزارش نهایی در سال آینده ارائه شود. در آوریل امسال، ائتلافی متشکل از ده کشور، مقاله اتاق کنفرانس مشترکی را ارائه کردند که از ATLAC خواست تا به طور رسمی درباره «مکانیسم مشاوره بین‌المللی» بحث کند. او توصیه کرد که برای جلسات در مورد این چارچوب زمانی اختصاص داده شود، شبیه‌سازی‌های رومیزی برای آزمایش آن در عمل انجام شود و دیدگاه‌های جامعه مدنی، دانشگاه‌ها و کشورهای فضایی نوظهور ترکیب شود.

بحث‌ها در طول جلسه عمومی COPUOS در مورد دامنه این مکانیسم در مقابل چارچوب جایگزین بین‌المللی محیط/مکان‌های قمری (ILEL) با تمرکز بر تعاریف و تبادل اطلاعات ادامه یافت. این گفتگوها در پیش نویس گزارش مورد توافق به اوج خود رسید.

در آخرین نشست غیررسمی در 17 ژوئن، کشورهای عضو توافق کردند که بحث‌ها را ادامه دهند

آیا باید یک مکانیسم بین‌المللی بالقوه برای اشتراک‌گذاری و تبادل اطلاعات و مشاوره مرتبط با فعالیت‌های قمری مطابق با چارچوب مقررات ملی قابل اجرا و قوانین بین‌المللی ایجاد شود. تیم اقدام به چنین بحث هایی از جمله در مورد دامنه بالقوه و دستور چنین مکانیزمی ادامه خواهد داد. تیم اقدام به یک مقاله اتاق جلسه تهیه شده توسط روسای مشترک (A/AC.105/2026/CRP.39)، یک مقاله پیشینه تهیه شده توسط دبیرخانه (A/AC.105/2026/CRP.33) و یک ارائه توسط نماینده مکزیک در رابطه با چنین بحثی اشاره کرد.

و همچنین بر روی سه پاراگراف که باید در گزارش نهایی ATLAC در سال 2026 به COPUOS گنجانده شود، موافقت کرد.

عمدی یا خیلی کند؟

در مقایسه با پیشرفت‌های تجاری سریع قمری، ATLAC ممکن است کند به نظر برسد. در حالی که شرکت های خصوصی در حال توسعه کاوشگرها و فن آوری های استخراج معادن هستند، نمایندگان سازمان ملل در مورد اصطلاحات معطل مانده اند.

چالش‌های فنی دلهره‌آور هستند: تحلیلی که توسط روسای مشترک ATLAC در سال 2026 گردآوری شده است نشان می‌دهد که عملیات قمری با خطرات منحصر به فردی مانند جت‌های فرود، پرتاب غبار و تداخل الکترومغناطیسی مواجه است. لازم به ذکر است که متان حاصل از فرود روی ماه می تواند به مناطق بکر و دائمی سایه دار (PSR) سفر کرده و آنها را آلوده کند. علاوه بر این، بدون ورود مجدد به اتمسفر، زباله های مداری به طور نامحدود بدون راهنمایی دفع پیشگیرانه انباشته می شوند.

دستیابی به اجماع دیپلماتیک نیز ذاتاً دشوار است. در طول جلسات غیررسمی، هیئت‌ها زمان قابل توجهی را صرف بحث درباره تفاوت بین «اشتراک‌گذاری» اطلاعات و «تبادل اطلاعات» کردند، با این استدلال که «اشتراک‌گذاری» مستلزم همکاری متقابل و مشورت ضروری است، در حالی که «اشتراک‌گذاری» صرفاً یک اقدام یکجانبه است. برخی دیگر ابراز نگرانی کردند که افزودن مداوم لایه‌هایی از زبان حقوقی به پیش‌نویس توصیه‌ها، پیشرفت اساسی را به تأخیر می‌اندازد.

“مکانیسم” بین المللی

بحث مرکزی ATLAC به طراحی مکانیسم پیشنهادی مربوط می شود. تجزیه و تحلیل اصلی توسط روسای مشترک، پنج کارکرد اصلی را شناسایی کرد: به اشتراک گذاری اطلاعات قبل از ماموریت، مدیریت تداخل مضر، هماهنگی دفع پایان ماموریت، اولویت بندی همسویی عملیاتی (به عنوان مثال، استانداردهای اتصال/ارتباطات مشترک)، و توسعه خطوط پایه علمی مشترک.

ایالت ها هیچ اجماع معماری ندارند. یکی از پیشنهادات، «هیئت هماهنگ کننده جریان های کاری ماه» را پیشنهاد می کند که از منابع موجود هماهنگی زباله های فضایی سازمان ملل (IADC) و گروه های خبره منابع فضایی استفاده کند و از بوروکراسی جدید جلوگیری کند. همچنین پیشنهاد کرد که از سیستم معاهده قطب جنوب، مناطق حفاظت شده ویژه قطب جنوب (ASPA) برای محافظت از مکان‌های حساس قمری مانند PSR و مناطق دورافتاده رادیویی بدون ادعای حق حاکمیت، تطبیق داده شود.

این بحث همچنین تنش های ژئوپلیتیکی زیربنایی در مورد استفاده از منابع قمری را آشکار کرد. یک کشور پیشنهادی را بر اساس توافقنامه BBNJ (تنوع زیستی فراتر از صلاحیت ملی) ارائه کرد و استدلال کرد که ماه، مانند دریاهای آزاد، منطقه ای فراتر از صلاحیت ملی است که هیچ کشوری نمی تواند در آن ادعای حاکمیت کند.

با این حال، دیگران یک شکست قانونی اساسی را برجسته کردند: برخلاف منابع بستر دریا که به عنوان “میراث مشترک بشریت” تلقی می شود، وضعیت حقوقی منابع فضایی مورد بحث است. برخی تأکید کردند که این مکانیسم مستلزم پاسخگویی به سؤالات اساسی در مورد اینکه چه کسی دارای تعهدات قمری است و ویژگی های قانونی منابع استخراج شده است. برخی دیگر اصرار داشتند که هر مکانیسمی باید کاملاً به قوانین بین‌المللی موجود (lex lata) پایبند باشد، در حالی که اشاره کردند که کار ATLAC با گروه کاری فعالیت‌های منابع فضایی و بحث در مورد مناطق امن همپوشانی دارد.

پیش بینی برای ATLAC

خط سیر ATLAC که به مرحله گزارش نهایی خود در سال 2027 می‌رود، یک تکامل محتاطانه را نشان می‌دهد و به طور بالقوه تبدیل به یک گروه ضربت COPUOS طولانی‌مدت می‌شود که به عنوان مرکز هماهنگی ماه مرکزی عمل می‌کند. جلسات آتی ATLAC برای 30 سپتامبر، 31 اکتبر و 18 نوامبر برنامه ریزی شده است.

در آینده نزدیک، ATLAC برای جلوگیری از درگیری های عملیاتی و فنی در موقعیت خوبی قرار خواهد گرفت. با تسهیل به اشتراک گذاری اطلاعات، ایجاد استانداردهایی برای پشتیبانی از زندگی و سازگاری ارتباطات، و اجرای چارچوب های عملی مانند مناطق مدیریتی به سبک قطب جنوب، ATLAC می تواند به شرکت کنندگان کمک کند تا از مداخله فیزیکی و اختلافات عملیاتی اجتناب کنند.

با این حال، ATLAC ممکن است برای حل تعارضات سیاسی بر سر حقوق منابع قمری مبارزه کند. جامعه بین‌الملل می‌تواند به سوی آینده‌ای دوشاخه در قم حرکت کند: هماهنگی فنی که توسط مکانیسم ATLAC تحت حمایت سازمان ملل اداره می‌شود، در کنار استخراج منابع که توسط مجموعه‌ای از قوانین ملی و موافقت‌نامه‌های دوجانبه اداره می‌شود.

در نهایت، مهم‌ترین دستاورد ATLAC ممکن است حفظ کانال‌های دیپلماتیک باز بین کشورهای فضایی مستقر و نوظهور باشد، و اطمینان حاصل شود که رقابت قمری به‌جای تقابل ژئوپلیتیکی، موضوع اختلافات نظارتی باقی می‌ماند.

جورجیو کاردیل یک وکیل دارای مجوز و LL.M. کاندیدای حقوق هوا و فضا در دانشگاه لیدن. او در برنامه تحقیقات فضایی دانشگاه بین المللی فضایی (SSP) در سال 2024 شرکت می کند و دانشجوی دکترای مطالعات دفاعی در وزارت دفاع ایتالیا است.

توجه: اکنون در حال تعدیل نظرات هستیم. در ارسال نظرات تاخیر وجود خواهد داشت و هیچ تضمینی برای ارسال تمامی نظرات ارسالی وجود ندارد.