تحقیقات روان‌شناختی جدید توضیح رایجی را برای اینکه چرا تئوری‌های توطئه در کنار هم قرار می‌گیرند، به چالش می‌کشد

روانشناسان اغلب تصور می کنند که افرادی که به تئوری های توطئه خاصی اعتقاد دارند، توسط یک “ذهنیت توطئه” فراگیر هدایت می شوند، یک ذهنیت گسترده از سوء ظن به گروه های قدرتمند. تجزیه و تحلیل در مقیاس بزرگ در 17 نمونه کشور، منتشر شده در مجله اروپایی روانشناسی اجتماعی، نشان می دهد که در حالی که ذهنیت توطئه عمومی و اعتقاد به تئوری های توطئه خاص به طور کلی متمایز است، این تفکر گسترده به طور مداوم در مرکز سیستم های اعتقاد توطئه مردم قرار ندارد. در عوض، رابطه بین این دو در مطالعاتی که از آیتم‌های توطئه و پرسشنامه‌های مختلف استفاده می‌کنند، متفاوت است.

در روانشناسی و علوم سیاسی، محققان دو روش را برای نگریستن به تفکر توطئه گرایانه تشخیص می دهند. باورهای توطئه خاص به تأیید ادعاهای خاص اشاره می کند که رویدادهای مهم یا شرایط اجتماعی نتیجه توطئه های پنهانی توسط بازیگران قدرتمندی است که اهداف مضر یا خودخواهانه را دنبال می کنند، مانند ادعاهایی که یک دولت یک حمله تروریستی را سازماندهی کرده است یا اینکه آژانس های بهداشتی عوارض جانبی مرگبار واکسن را پنهان می کنند. در مقابل، ذهنیت توطئه یک استعداد یا جهان بینی تعمیم یافته است که در آن فرد مشکوک است که توطئه های مخفی و مقامات متقلب در حال دستکاری رویدادهای جهان به طور کلی، بدون اشاره به رویداد یا گروه خاصی هستند.

این تمایز از یکی از ثابت‌ترین یافته‌ها در تحقیقات توطئه ناشی می‌شود: مردم به ندرت تنها به یک نظریه توطئه در انزوا اعتقاد دارند. کسی که یک ادعای توطئه را می پذیرد، به احتمال زیاد از دیگران حمایت می کند، حتی زمانی که داستان ها نامرتبط یا در تضاد با یکدیگر باشند. به عنوان مثال، یک مطالعه در سال 2012 بر روی دانشجویان بریتانیایی نشان داد که هر چه بیشتر مردم باور کنند که پرنسس دایانا مرگ خود را جعل کرده است، بیشتر معتقدند که او به قتل رسیده است. در عاقبت اسامه بن لادن، ارتباط بین ادعاهای متضاد تا حد زیادی با این باور گسترده‌تر توضیح داده می‌شود که مقامات دست به پنهان کاری زده‌اند.

بسیاری از روانشناسان برای توضیح اینکه چرا باورهای توطئه ای مختلف در کنار هم قرار می گیرند، پیشنهاد می کنند که یک ذهنیت توطئه عمومی به عنوان علت اصلی ایجاد باورهای خاص عمل می کند. در یک بررسی در سال 2022 به رهبری رولاند ایمهوف، نویسندگان استدلال کردند که ذهنیت توطئه به عنوان یک ویژگی شخصیتی باثبات عمل می کند که افراد را مستعد پذیرش داستان های توطئه ای خاص می کند، و پرسشنامه هایی که این تفکر انتزاعی را می سنجند، ابزار تمیزتر و کم سوگیری سیاسی را نسبت به لیست های تئوری های خاص ارائه می دهند.

با این حال، شواهد دیگر نشان می دهد که ذهنیت عمومی و باورهای خاص همیشه دست به دست هم نمی دهند. به عنوان مثال، یک نظرسنجی پانل پنج موجی از رای دهندگان آمریکایی که در حوالی انتخابات ریاست جمهوری 2020 انجام شد، نشان داد که اعتقاد به تئوری های توطئه در مورد حزب مخالف در میان رای دهندگان ترامپ افزایش یافته و در میان رای دهندگان بایدن کاهش یافته است، در حالی که ذهنیت توطئه به طور کلی نسبتاً ثابت باقی مانده است.

برخی از محققان به طور متناوب پیشنهاد کرده‌اند که باورهای توطئه‌ای خاص شبکه‌ای را تشکیل می‌دهند که متقابلاً تقویت می‌شوند که در آن پذیرش یک نظریه باعث می‌شود دیگران قابل قبول‌تر به نظر برسند، یا حتی به‌عنوان دروازه‌ای عمل می‌کنند که یک ذهنیت توطئه عمومی را می‌سازد. در حمایت از این دیدگاه شبکه، یک مطالعه مقطعی در سال 2022 روی بزرگسالان آمریکایی به رهبری مت ویلیامز از دانشگاه ماسی در نیوزلند، یکی از نویسندگان مقاله جدید، نشان داد که مدل‌های آماری که باورهای توطئه را به عنوان داده‌های نظرسنجی شبکه‌ای به هم پیوسته تلقی می‌کنند، بهتر از مدل‌هایی که یک ویژگی اساسی را فرض می‌کنند، مطابقت دارند. به طور مشابه، یک مطالعه طولی چند موجی به رهبری ویلیامز نشان داد که افزایش باور به یک نظریه توطئه، افزایش اندک در باور دیگران را در طول زمان پیش‌بینی می‌کند، که با اثر خفیف “حفره خرگوش” سازگار است.

علی‌رغم این بحث‌های جاری، مطالعات کمی مستقیماً آزمایش کرده‌اند که آیا ذهنیت توطئه عمومی و باورهای خاص را می‌توان از نظر آماری در بین فرهنگ‌ها تفکیک کرد، یا اینکه آیا ذهنیت عمومی واقعاً ارتباط بین باورهای خاص را توضیح می‌دهد. برای تحقیق، آرتورو برترو، محقق فوق دکتری در دپارتمان علوم اجتماعی و سیاسی در دانشگاه میلان، به همراه ویلیامز و همکارانش، پاسخ های نظرسنجی از نزدیک به 30000 شرکت کننده را در سه مطالعه تطبیقی ​​که 17 نمونه ملی را پوشش می دادند، تجزیه و تحلیل کردند. تجزیه و تحلیل ها از قبل ثبت نشدند زیرا طرح مطالعه پس از جمع آوری داده ها ایجاد شد، اگرچه تیم تمام داده ها و کدهای آماری را به صورت عمومی منتشر کرد.

برترو به PsyPost گفت: “بیشتر زمینه نشان می دهد که این دو به روشی دقیق به هم مرتبط هستند: ذهنیت توطئه یک روش تفکر عمیق است و باورهای خاصی از آن رشد می کنند.” مناظره اخیر در مجله آلمانی Zeitschrift für Psychology اشاره کرد که ذهنیت توطئه تعاریف زیادی دارد و این پیوند فرضی شواهد مستقیم کمی پشت آن است. از آنجایی که تقریباً هر مطالعه بر یکی از این دو معیار متکی است، ما می خواستیم آن را آزمایش کنیم.

در هر سه مطالعه، محققان از روان‌سنجی شبکه استفاده کردند، مجموعه‌ای از روش‌های آماری که نشان می‌دهد چگونه پاسخ‌های نظرسنجی با یکدیگر ارتباط دارند بدون اینکه فرض کنند یک ویژگی پنهان باعث ایجاد آن‌ها می‌شود. آنها ابتدا از تجزیه و تحلیل گرافیکی اکتشافی استفاده کردند، که به دنبال خوشه هایی از سوالاتی است که افراد تمایل دارند به طور مشابه به آنها پاسخ دهند، و تحلیل عاملی تاییدی، که آزمایش می کند که گروه بندی پیشنهادی چقدر با داده ها مطابقت دارد.

سپس نویسندگان شبکه‌های همبستگی جزئی را تخمین زدند، که آیتم‌های بررسی را به عنوان نقاطی به نام «گره‌ها» به هم متصل می‌کنند که نشان‌دهنده روابط آماری بین دو آیتم پس از محاسبه هر آیتم دیگر است. برای آزمایش دیدگاه متمرکز بر ذهنیت، آنها یک نمره ترکیبی از طرز فکر توطئه را در شبکه‌ای از باورهای توطئه‌ای خاص ارائه می‌کنند. اگر ذهنیت کلی توضیح دهد که چرا باورهای خاص در کنار هم قرار می گیرند، این نتیجه باید پیوندهای بین آنها را جذب کند و به عنوان متصل ترین مرکز قرار گیرد. آنها همچنین آزمون معکوس را با قرار دادن یک نمره ترکیبی از باورهای خاص در شبکه ای از سوالات ذهنیت فردی انجام دادند. اگر آزمون‌های نمونه‌گیری مجدد نشان می‌داد که نمره کل به طور قابل اعتمادی بیشتر از هر مورد جداگانه مرتبط است، اگر به طور قابل اعتمادی کمتر از هر مورد مرتبط باشد، و در مورد هر چیزی در این بین غیرقطعی باشد، یک فرضیه به طور رسمی در داخل کشور پشتیبانی می‌شود.

در مطالعه 1، محققان داده‌های نظرسنجی جمع‌آوری‌شده در سال 2024 را از طریق پروژه SUSPECTS، یک مطالعه فراملی به رهبری مورنو مانکوسو، نویسنده همکار در هشت کشور دموکراسی غربی: فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان، اسپانیا، سوئد، بریتانیا و ایالات متحده تجزیه و تحلیل کردند. مجموعه داده شامل نمونه های آنلاین مبتنی بر سهمیه از تقریباً 2500 بزرگسال در هر کشور است. شرکت‌کنندگان موافقت خود را از 1 تا 5 با پنج بیانیه کلی ذهنیت توطئه‌ای، مانند این ایده که گروه‌های مخفی رویدادهای جهان را دستکاری می‌کنند، و هشت ادعای توطئه غیرسیاسی خاص که توسط سه نویسنده طراحی شده‌اند برای مقایسه در سراسر مرزها، از جمله ادعاهایی درباره مواد شیمیایی، عوامل مضر سمپاشی، یا دولت‌هایی که مخفیانه مردم را مسموم می‌کنند، رتبه‌بندی کردند.

در تمام هشت کشور در مطالعه 1، تجزیه و تحلیل های خوشه ای تایید کرد که ذهنیت توطئه عمومی و باورهای توطئه خاص دو بعد متمایز را تشکیل می دهند. با این حال، مدل شبکه ذهنی‌محور در همه کشورها جعل شد، به جز فرانسه، جایی که بی‌نتیجه بود. نمره کل ذهنیت به عنوان کمترین گره مرتبط در هفت کشور و دومین کم مرتبط ترین گره در فرانسه قرار گرفت.

هنگامی که محققان شبکه باورمحور معکوس را در مطالعه 1 آزمایش کردند، امتیاز ترکیبی برای باورهای توطئه خاص بالاترین قدرت تخمینی را در فرانسه، آلمان، بریتانیا و ایالات متحده داشت. این آستانه آماری دقیق را برای پیش‌بینی هر عنصر ذهنی تنها در فرانسه برآورده کرد، و هفت کشور باقی‌مانده را رسماً بی‌نتیجه گذاشت، اگرچه هیچ‌کدام مدل مبتنی بر اعتقاد را جعل نکرد.

در طول بررسی همتایان، با تشویق بازبینان، محققان مطالعات 2 و 3 را اضافه کردند تا سؤال را با پرسشنامه ها و کشورهای مختلف آزمایش کنند. مطالعه 2 نظریه های توطئه برجسته سیاسی و فرهنگی را در یک کشور با تجزیه و تحلیل مجدد داده های نظرسنجی عمومی جمع آوری شده در می 2021 از نمونه سهمیه ای از 2020 بزرگسال آمریکایی برای مطالعه قبلی توسط دانشمند علوم سیاسی آدام اندرز و همکارانش بررسی می کند. پاسخ دهندگان موافقت خود را از 1 تا 5 با چهار عنصر کلی ذهنیت توطئه و شش ادعای توطئه خاص برجسته در ایالات متحده ارزیابی کردند، از جمله ادعاهایی مبنی بر اینکه جفری اپستین برای سرپوش گذاشتن بر تخلفات نخبگان کشته شده است و شخصیت هایی مانند جورج سوروس یا بیل گیتس در حال سازماندهی توطئه های مخفی هستند.

در مطالعه 2، یک تحلیل اولیه خوشه‌ای شبکه، همه 10 سؤال را با هم گروه‌بندی کرد، اما مقایسه مستقیم مدل‌های آماری تأیید کرد که تقسیم ذهنیت عمومی و باورهای خاص به دو عامل، بهتر از یک عامل واحد، با پاسخ‌های آمریکایی مطابقت دارد. بر خلاف مطالعه 1، نتایج به سمت حساب ذهنی گرا متمایل است. نمره کل ذهنیت بالاترین قدرت ارتباط را در شبکه اعتقادی ایالات متحده داشت و به طور قابل اعتمادی قوی‌تر از سه مورد از شش مورد اعتقادی همبستگی داشت، بدون اینکه هیچ مورد اعتقادی به‌طور قابل‌اعتمادی قوی‌تر از آن همبستگی داشت. امتیاز باور ترکیبی دومین گره کم اتصال در شبکه معکوس بود، اگرچه هر دو آزمون به طور رسمی بی نتیجه بودند.

برای آزمایش اینکه آیا تئوری‌های توطئه شناخته شده محلی می‌توانند الگوی ذهنیت مشابهی را در طیف وسیع‌تری از کشورها ایجاد کنند، مطالعه 3 داده‌های عمومی را از نظرسنجی توطئه مقایسه‌ای که بین دسامبر 2022 و ژانویه 2023 به صورت آنلاین جمع‌آوری شده بود، مجدداً تجزیه و تحلیل کرد. این مجموعه داده‌ها 7867 پاسخ‌دهنده را در استرالیا، برزیل، کانادا، آلمان، آلمان، لبنان، آفریقا، ایالات متحده، آفریقای جنوبی، ایالات متحده و آفریقای جنوبی، 8، 9، ایالات متحده، آفریقای جنوبی، آفریقای جنوبی، ایالات متحده، آفریقای جنوبی، آفریقای جنوبی، آفریقای جنوبی، آفریقای جنوبی، آمریکا و آفریقای جنوبی 9 را تحت پوشش قرار داد. 1028 شرکت کننده از یک کشور پاسخ دهندگان به پنج سوال اساسی ذهنیت توطئه در مقیاس 0 تا 10 و چهار باور توطئه خاص کشور در مقیاس 0 تا 4 پاسخ دادند که روایت‌های محلی مانند انفجار بندر بیروت یا تقلب در انتخابات را با ادعاهای جهانی درباره COVID-19 و شخصیت‌هایی مانند بیل گیتس مخلوط کردند.

در مطالعه 3، تقسیم بین ذهنیت عمومی و باورهای خاص در استرالیا، برزیل، آلمان، لبنان، مراکش و آفریقای جنوبی حفظ شد، در حالی که پاسخ ها در کانادا و ایالات متحده به سه خوشه کوچکتر تقسیم شدند. هنگامی که محققان مراکز شبکه را مورد بررسی قرار دادند، فرضیه ذهنیت محور در شش کشور جعل شد و در مراکش و ایالات متحده بی‌نتیجه بود، و نمره ذهنی کلی از نظر قدرت پیوند در هر هشت کشور پایین‌ترین رتبه را داشت. فرضیه باور محور در هر هشت کشور جعل شد.

برای آزمایش اینکه آیا این الگوها مصنوع از ترکیب تعداد مختلف سؤال در امتیازات خلاصه هستند، تیم یک بررسی نمونه‌گیری مجدد انجام داد که به طور مکرر سؤالات را به‌طور تصادفی از مجموعه بزرگ‌تر حذف می‌کرد، به طوری که ذهنیت‌ها و باورها دارای تعداد مساوی از آیتم‌ها بودند و شبکه‌ها را بدون امتیاز خلاصه مجدداً تخمین زدند. این بررسی‌ها یافته‌های اصلی را تکرار می‌کردند، به‌طوری‌که آیتم‌های اعتقادی فردی در مطالعه 1 محوری‌تر بودند، آیتم‌های ذهنیت به‌عنوان مراکز مرکزی در مطالعه 2 عمل می‌کردند، و مطالعه 3 الگوی ترکیبی را در بین کشورها نشان می‌داد. نتایج اصلی نیز تحت یک روش تخمین شبکه متفاوت است.

به طور خلاصه، برترو اشاره کرد که یکی از سه مطالعه به سمت حساب ذهنی گرا گرایش دارد، در حالی که در دو مطالعه دیگر، نمره ذهنیت به طور کلی در انتهای جدول خود قرار دارد. او توضیح داد: بنابراین هیچ مدل واحدی وجود ندارد که این دو را به هم متصل کند. هنگامی که مطالعه ای در مورد تئوری های توطئه می خوانید، به خاطر داشته باشید که نتایج تا حدی به نحوه اندازه گیری باورها و نگرش های توطئه بستگی دارد.

در قرائت نویسندگان، تضاد بین مطالعات 1 و 2 نشان می‌دهد که تئوری‌های توطئه بسیار بیان‌شده و محدود به زمینه ممکن است با شبهات عمومی که توسط مقیاس ذهنی خاص گرفته شده است همپوشانی داشته باشند، در حالی که یک گروه گسترده‌تر بین‌ملی از ادعاهای توطئه ممکن است روابط متقابلی را حفظ کنند که ارزیابی ذهنیت کلی آنها را جذب نمی‌کند. با این حال، محققان خاطرنشان می کنند که مطالعه 3 نسبت به تلقی این توضیح به عنوان یک قانون کلی هشدار می دهد، زیرا استفاده از تئوری های توطئه خاص کشور نتوانست ذهنیت رایج را در مرکز هیچ شبکه ملی قرار دهد.

دو تفسیر نظری از دیدگاه نویسندگان باز باقی می‌ماند: یا معیار کلی ذهنیت چیز کمی اضافه می‌کند زیرا مجموعه‌ای از سؤالات توطئه از قبل آنچه را که این باورها به اشتراک می‌گذارند، نشان می‌دهد، یا باورهای توطئه‌ای خاص شبکه‌ای تا حدی خودپایدار را تشکیل می‌دهند که نمی‌توان آن را به یک ذهنیت فراگیر تقلیل داد. نویسندگان تاکید می کنند که نتایج آنها به این معنا نیست که اقدامات ذهنیت توطئه باید کنار گذاشته شود. به عقیده آنها، معیارهای کلی ممکن است برای مقایسه بین کشورها و زمینه ها مناسب باشند، در حالی که معیارهای باورهای خاص ممکن است بهتر به سؤالات مربوط به رویدادهای خاص پاسخ دهند و انتخاب باید از سؤال تحقیق پیروی کند.

هنگام تفسیر این یافته ها باید چندین نکته را در نظر داشت. از آنجایی که هر سه مطالعه پاسخ‌های نظرسنجی جمع‌آوری‌شده در یک نقطه از زمان را تجزیه و تحلیل کردند، نقشه‌های شبکه فقط نشان می‌دهند که کدام پاسخ‌های نظرسنجی پس از محاسبه دیگران از نظر آماری مرتبط هستند، نه اینکه چگونه باورها در طول زمان تکامل می‌یابند. یافتن این که باورهای خاص یا یک ذهنیت کلی به مرکز شبکه نزدیک تر است نمی تواند تعیین کند که آیا یک ذهنیت گسترده افراد را به پذیرش نظریه های توطئه خاص سوق می دهد، آیا اعتقاد به داستان های خاص یک ذهنیت مشترک ایجاد می کند یا اینکه آیا باورهای فردی به طور فعال یکدیگر را تقویت می کنند.

برترو خاطرنشان کرد: نظریه ای که ما آزمایش کردیم در مورد افراد است: می گوید که ذهنیت توطئه باورهای خاص هر فرد را شکل می دهد. “داده های ما نزدیک به 30000 نفر در 17 نمونه را شامل می شود، اما هر فرد فقط یک بار مورد بررسی قرار می گیرد.”

او ادامه داد: “یک عکس فوری نمی تواند آنچه را که اول می آید نشان دهد، بنابراین این سند جهت را تعیین نمی کند.” “یک عکس فوری می تواند نشان دهد که آیا باورها آنطور که نظریه انتظار دارد، با ذهنیت توطئه در مرکز همسو هستند یا خیر. در اکثر نمونه های ما، آنها چنین نبودند.”

وی افزود: «از آنجایی که محققان تفکر توطئه را به روش های مختلفی تعریف می کنند، نظریه ای که آن را به باورهای خاص مرتبط می کند هرگز به خوبی بیان نشده است. “آزمون ما از تئوری نتیجه می گیرد که آن را می خوانیم و تست های دیگری نیز امکان پذیر است.” به عنوان اخطار دوم، Bertero اشاره کرد که “یک آزمایش قدرتمندتر افراد مشابه را در طول زمان دنبال می کند و می بیند که آیا تغییرات در یکی قبل از تغییرات در دیگری است.” او گفت: “من مایلم این آزمایش را با داده های تابلویی انجام دهم که افراد یکسان را در طول زمان دنبال می کند، اما تعداد کمی از مطالعات پانل هر دو را اندازه گیری می کنند.”

علاوه بر این، نمونه‌های شرکت‌کننده، کشورها، پرسش‌نامه‌های ذهنیت، و تئوری‌های توطئه خاص همگی به طور همزمان از یک مطالعه به مطالعه دیگر تغییر می‌کردند و جداسازی اینکه کدام مشخصه باعث تغییر نتایج بین مطالعه 2 و دو مطالعه دیگر می‌شد، غیرممکن بود. نویسندگان همچنین خاطرنشان می‌کنند که آیتم‌های توطئه‌ای خاص در یک پرسش‌نامه ممکن است پس از محاسبه ذهنیت توطئه با هم مرتبط باقی بمانند، فقط به این دلیل که آنها ویژگی‌های دیگری دارند، مانند کج بودن سیاسی، غیرقابل قبول بودن، یا جذاب بودن برای افرادی که می‌خواهند به طور منحصر به فردی احساس آگاهی داشته باشند. تحقیقات آینده می‌تواند این عوامل را با اعمال مقیاس‌های ذهنی متعدد و تغییر سیستماتیک فهرست‌های تئوری‌های توطئه برای یک گروه از افراد و با ردیابی چگونگی توسعه این شبکه‌ها در طول زمان از هم جدا کند.

نکته بعدی برترو به نکته ای می پردازد که توسط روانشناس اجتماعی رولاند ایمهوف، نویسنده اصلی بررسی سال 2022 که قبلاً توضیح داده شد، مطرح شد: سنجش دقیق باورهای توطئه ای خاص دشوار است. برترو خاطرنشان کرد: «من همچنین می‌خواهم روش سنجش باورهای خاص را بهبود بخشم. “ذهنیت توطئه اکنون مقیاس های ثابت زیادی دارد. باورهای خاص کمتر مورد توجه قرار گرفته اند، زیرا همانطور که رولاند ایمهوف به درستی اشاره کرد، اندازه گیری آنها بسیار دشوارتر است: هر عنصر محتوای خاص خود را دارد، و اینکه کدام نظریه ها از یک کشور و لحظه ای به لحظه دیگر تغییر می کنند.”

Bertero ترکیبی از تخصص تیم را که روانشناسی و علوم سیاسی را در بر می گیرد، اعتبار می دهد. او گفت: «این کار زمانی اتفاق می‌افتد که دانشمندان رشته‌های مختلف با هم ملاقات کنند. “من از نویسندگان همکارم مت ویلیامز، فدریکو وگیتی و مورنو مانکوسو سپاسگزارم. تخصص ترکیبی ما به ما اجازه می دهد تا به یک موضوع بحث برانگیز به روشی جدید برخورد کنیم.”

این مطالعه با عنوان “جستجوی هسته سیستم های اعتقاد توطئه: رابطه بین باورهای خاص و ذهنیت عمومی” توسط آرتورو برترو، مت ویلیامز، فدریکو وگیتی و مورنو مانکوسو نوشته شده است.