Kosmos 398، STS-73، و آخرین پژواک مسابقه ماه ایالات متحده و شوروی

Kosmos 398، STS-73، و آخرین پژواک مسابقه ماه ایالات متحده و شوروی

توسط رابرت ام. کلسو
دوشنبه 19 اکتبر 2026

برخی از لحظات پرواز فضایی به خاطر اتفاقات خارق‌العاده‌ای به یاد می‌آیند. برخی دیگر به خاطر می آیند زیرا برای چند دقیقه افرادی که آنجا بودند ناگهان متوجه شدند که به چیزی خارق العاده نگاه می کنند.

این یکی از آن لحظات بود.

نوامبر سال 1995 بود. شاتل فضایی کلمبیا در مدار STS-73، دومین ماموریت آزمایشگاه میکروگرانش ایالات متحده، در مدار بود. هفت فضانورد در این هواپیما بودند و شبانه روز در یک ماموریت علمی بسیار موفق کار می کردند. کلمبیا تقریباً 150 مایل دریایی در مداری با شیب 39 درجه پرواز می کرد. این ماموریت در نهایت نزدیک به 16 روز طول خواهد کشید تا کلمبیا در 5 نوامبر به زمین بازگردد.

برای اکثر مردم، STS-73 یک ماموریت برای علم میکروگرانش بود. برای جوامع علمی و تحقیقاتی، STS-73 یک تلاش مشترک و فوق‌العاده توسط دولت، دانشگاه‌ها و صنعت ایالات متحده بود تا مرزهای علم و فناوری را در گرانش میکرو، یعنی محیط تقریباً بی‌وزنی فضا، پیش ببرد. برای تیم کنترل پرواز شاتل، بیشتر “کمتر هیجان انگیز” بود… بدون قرار ملاقات، بدون اسکله، بدون EVA، بدون استقرار فضاپیماهای بزرگ.

اما برای این کنترلر پرواز و اعضای تیم Flight Dynamics مانند فیل برلی، چیزی غیرمنتظره در تصویر مداری ظاهر شد. در ابتدا فقط به عنوان آیتم فضایی 4966 شناسایی شد. توضیحات مرکز عملیات دفاع فضایی (SPADOC)، واقع در مجتمع کوهستانی شاین در کلرادو، به طور قابل توجهی کم گفته شده بود: “کابین ماه”.

این شی Cosmos 398 بود. و ناگهان بخشی از اولین مسابقه قمری از میانه پرواز کلمبیا می گذشت. اتفاقی که رخ داد یکی از قابل توجه ترین، به یاد ماندنی ترین و تکان دهنده ترین ماجراهای دوران من در کنترل ماموریت ناسا بود.

یک فرودگر ماه از زمان دیگری

کیهان 398 بود نه ماهواره معمولی این کاوشگر در 26 فوریه 1971 توسط اتحاد جماهیر شوروی پرتاب شد و دومین کاوشگر آزمایشی مداری بدون سرنشین از سری T2K کاوشگر قمری LK شوروی بود. LK فضاپیمایی بود که اتحاد جماهیر شوروی قصد داشت از آن برای فرود یک فضانورد بر روی ماه استفاده کند.

این برنامه هرگز به این هدف نرسید. اما وسایل نقلیه T2K یک وسیله نقلیه پرواز واقعی بودند و از معدود واحدهایی در برنامه فضایی شوروی بودند که برای آماده شدن برای ماه در فضا پرواز کردند. فرودگرهای ماه بدون سرنشین به منظور آزمایش سیستم ها و مفاهیم عملیاتی مورد نیاز برای فرود و بازگرداندن یک فضانورد قمری شوروی ساخته شدند.

Kosmos 398 بیش از 24 سال قبل از آن زمانی که تیم ما STS-73 را از مرکز کنترل ماموریت ناسا در هیوستون پرواز کرد، پرتاب شد. الان هنوز بالا بود و… شاتل فضایی کلمبیا هم آنجا بود.

این دو فضاپیما نماینده نسل‌های مختلف، ملل مختلف، برنامه‌های متفاوت و فصل‌های بسیار متفاوت در تاریخ پروازهای فضایی بودند. با این حال هر دو به طور همزمان به دور زمین می چرخیدند.

“کلبه ماه”

در زمان تخمینی ماموریت سپری شده (MET) 5 روز، 4 ساعت و 15 دقیقه پس از پرتاب کلمبیا به فضا، NORAD/SPACECOM به افسر دینامیک پرواز Space Element 4966 اطلاع داد.

این شی توسط SPACECOM به عنوان: “کلبه قمری” شناسایی شد. این توصیف فوراً توجه هر کسی را که معنی آن را می فهمید به خود جلب می کرد. این فقط یک قطعه فهرست شده دیگر از زباله های مداری نبود. این یک وسیله نقلیه فرود ماه آزمایشی شوروی بود … و یکی از آخرین فضاپیماهای باقیمانده که هنوز در مدار آن مسابقه چالش برانگیز ماه در دهه 1960 بود.

و این به تاریخی تعلق داشت که کنترل‌کننده‌های پرواز ناسا از نزدیک می‌دانستند، زیرا تاریخ خودشان بر اساس همان چالش مهندسی بنیادی ساخته شده بود. قبل از اینکه آپولو بتواند فضانوردان را به ماه بفرستد، ناسا باید ثابت می کرد که ماژول ماه واقعاً می تواند کار کند.

اتحاد جماهیر شوروی از فلسفه بسیار مشابهی پیروی کرد: کاوشگر ماه را در مدار زمین آزمایش کنید. سیستم های او را تمرین دهید. دریابید که چگونه رفتار می کند. قبل از اینکه یک انسان را در آن قرار دهید، اعتماد به نفس ایجاد کنید.

این موازی در کنترل ماموریت برای ما گم نشد. و اکنون، بیش از دو دهه بعد، یکی از آن وسایل نقلیه آزمایشی شوروی در آستانه عبور از محله مداری کلمبیا بود.

Flight Dynamics فعال می شود

پس از رسیدن این اخطار، Kosmos 398 بسیار بیشتر از یک خط در یک فهرست مداری شد. تیم Flight Dynamics می خواست بداند دقیقاً کجاست. گزارش بعدی SPADOC که تقریباً در ساعت 10/15:47 MET ثبت شد، بخش دیگری از این پازل را ارائه کرد. این گزارش نشان می دهد که داده های ردیابی برای مقاومت حل شده اند و مساحتی معادل 74.22 فوت مربع را به دست می دهند.

این تیم به کار بر روی پالایش مدار این فرودگر قمری فراموش شده شوروی ادامه داد. به‌عنوان مدیر پرواز، دستورالعمل‌هایی را صادر کردم که شامل دارایی‌های ردیابی اضافی، از جمله دارایی‌های ردیابی برد C نیز می‌شود.

با در دست داشتن اطلاعات ردیابی به روز، از FDO ها خواستم یک مسیر زمینی دیگر را روی یک برد گرافیکی بزرگ 10 در 20 فوتی در اتاق کنترل ماموریت اضافه کنند، Cosmos 398 در تصویر قرار داده شده بود.

آنجاست. فرودگر ماه شوروی. پرواز در اطراف زمین. و کلمبیا در همان نزدیکی پرواز می کرد. برای افسر دینامیک پرواز، این در درجه اول یک مشکل دینامیک پرواز بود. کجا بودی کجا بود؟ هندسه چی بود؟ آیا آنقدر از کلمبیا نزدیک می شود که دیده شود؟ آیا امکان مشاهده آن توسط خدمه وجود دارد؟

اما برای کسانی از ما که به داستان پشت اعداد نگاه می کنیم، اتفاق دیگری افتاد. می دانستیم به چه چیزی نگاه می کنیم.

“Flyby وسیله نقلیه قمری”

گزارش FDO در نهایت عنوان شد: MOON VEHICLE FLIGHT. این گزارش هندسه مورد نظر را از زبان دقیق و شگفت‌انگیز واقعی کنترل ماموریت ارائه می‌دهد.

در MET 11/03:02، Kosmos 398 از پشت زمین به AOS می آید. مدارگرد در موقعیت فعلی خود در محفظه محموله رو به عون خواهد بود. این پیش‌بینی نشان می‌دهد که Cosmos 398 از پشت زمین در پشت دم کلمبیا به سمت بندر خارج می‌شود. هندسه با دقت توصیف شده است: 14 درجه شیب. چرخش 40 درجه

در ابتدا انتظار نمی رفت که از کابین خدمه قابل مشاهده باشد. اما پس از آن فرصت خود را نشان داد. تقریباً در ساعت 11/03:06 MET قرار بود وسیله نقلیه 398 از زیر شکم کلمبیا عبور کند و از بندر به سمت راست حرکت کند. و آن شاید از پنجره 5 کابین خدمه قابل مشاهده است. پیش بینی آن را تقریباً 25 درجه بالاتر از افق زمین قرار داد و از کلمبیا به سمت افق دور شد. تقریباً 20 درجه پایین تر و 36 درجه در سمت راست دماغه مدارگرد باقی خواهد ماند.

در این گزارش همچنین اشاره شد که صورت فلکی دراکو برای کمک به شناسایی و تعیین مکان 398 از زمین بسیار پنهان خواهد بود. این پیش بینی بود.

اما بعد ترفندی آمد که تاریخ را واقعی کرد. دفترچه گزارش FDO ثبت می کند که تقریباً در ساعت 11/03:17 MET فاصله بین کلمبیا و اسپیس 398 را به صورت: 50.8 مایل نشان می دهد. نه هزاران. نه یک تصادف انتزاعی مداری. پنجاه و هشت مایل.

بخشی از برنامه ماه شوروی از نزدیکی یک شاتل فضایی آمریکایی عبور کرد.

خواستیم ببینیمش

بین ردیابی چیزی و دیدن آن تفاوت وجود دارد. Flight Dynamics می تواند به شما بگوید یک شی کجاست. مکانیک مداری می تواند به شما بگوید که کجا خواهد بود. یک ephemeris می تواند به شما بگوید که چقدر باید دور باشد. اما هیچ یک از این موارد تضمین نمی کند که شخص واقعاً فضاپیما را ببیند. متأسفانه برای خدمه پرواز قابل مشاهده نبود.

بنابراین ما به جستجو ادامه دادیم. بعداً در 3 نوامبر، یک بردار SPADOC دیگر برای آیتم فضایی 4966 مخابره شد. افسر کارگردان احتمالات را بررسی کرد و یک فرصت نظارت بصری دیگر را شناسایی کرد. زمان تخمینی نزدیکترین رویکرد MET 14/08:39 بود. این بهترین گزینه به نظر می رسید. تیم تلاش کرد. اما هیچ شادی وجود نداشت.

رکورد مشاهده به طرز وحشیانه ای ساده بود: “همه تاریک، ارتفاع کم.” بدون نظارت اعداد کار کرده بودند. ردیابی کار کرده بود. پیش بینی کار کرد. اما چشم انسان هرگز فضاپیما را شناسایی نکرد. و به نوعی این موضوع باعث شد که همه چیز تلخ تر شود.

مسابقه شبح ماه

در آن زمان، Cosmos 398 به چیزی متفاوت در ذهن ما تبدیل شده بود. هنوز هم آیتم فضایی 4966 بود. هنوز یک جسم در حال گردش است. با این حال، چیزی که باید ردیابی و مشخص می شد. اما او یک بازمانده هم بود.

این برای ماموریتی ساخته شد که هرگز اتفاق نیفتاد. این بخشی از تلاش ملی برای فرستادن مردی به ماه بود. او در سال 1971 پرواز کرده بود، زمانی که ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی هنوز به شدت برای دستیابی به دستاوردهای فنی و سیاسی رسیدن به سطح ماه رقابت می کردند.

موشک N1 شوروی شکست خورد. برنامه فرود ماه شوروی در نهایت کنار گذاشته شد. آپولو به ماه رفته بود. و سپس، 24 سال بعد، یکی از کاوشگرهای آزمایشی برنامه فرود ماه شوروی هنوز در مدار زمین بود.

حالا از زیر یک شاتل فضایی آمریکایی می گذشت. برای دقایقی گذشته و حال نژاد قمری همان آسمان را اشغال کرد.

اتصال آپولو 5

دلیل دیگری نیز وجود داشت که باعث شد تا این جلسه به شدت طنین انداز شود. فلسفه پشت Kosmos 398 آشنا بود. ناسا اساساً با همان سؤال مهندسی با آپولو روبرو شد.

قبل از اینکه فضانوردان بتوانند به ماژول ماه روی ماه اعتماد کنند، ناسا مجبور شد آن را آزمایش کند. آپولو 5 این کار را کرد. در 22 ژانویه 1968، LM-1 بدون سرنشین به مدار زمین بلند شد. این ماموریت سیستم‌های محرکه فرود و صعود را تمرین می‌دهد و توانایی توقف فرود شبیه‌سازی شده ماه را به مدار نشان می‌دهد. ناسا این پرواز را موفقیت آمیز می داند.

برنامه T2K شوروی همان غریزه مهندسی اساسی را نشان می داد: قبل از اینکه انسانی را به ماه بفرستید، ابتدا ماشین را به پرواز درآورید.

ملل مختلف. سفینه های فضایی مختلف سازمان های مختلف مهندسی نظام های سیاسی مختلف اما همان مشکل اساسی آیا می‌توانیم ماشینی بسازیم که انسان را به دنیای دیگری ببرد و به خانه بازگرداند؟

این بخشی از مسابقه فضایی است که مهندسان و کنترلرهای پرواز به خوبی آن را درک کرده اند. در زیر سیاست، جامعه هدفی خارق العاده نهفته بود.

پایان سفر

STS-73 ادامه داد. آزمایشات ادامه یافت. خدمه به کار خود ادامه دادند. و کلمبیا در نهایت در 5 نوامبر 1995 پس از 15 روز و 21 ساعت و 52 دقیقه در مدار به خانه بازگشت.

اما کیهان 398 در مدار باقی ماند… البته برای مدتی بیشتر. برای کسانی از ما که حرکت او را در استوری بورد تماشا کرده بودیم، او دیگر ناشناس نبود.

داستان او را می دانستیم. می دانستیم برای چه ساخته شده است. میدونستیم چیه و ما می دانستیم که زمان او در مدار به پایان می رسد. Kosmos 398 سرانجام در دسامبر 1995 دوباره وارد جو شد.

چیزی که ما در واقع من دیدم

با نگاهی به گذشته، نکته قابل توجه در مورد رویارویی با Cosmos 398 این است که ما واقعاً مجبور نبودیم آن را با چشمان خود ببینیم. تیم MCC آن را دید! نه از نظر بصری اما از طریق ریاضی. از طریق داده های ردیابی از طریق بردارهای حالت و اپمریدها. از طریق استوری بورد. از طریق هندسه مورد نظر. از طریق زبان کوتاه گزارش یک افسر دینامیک پرواز.

ما دیدیم که یک فضاپیما که برای اولین مسابقه ماه ساخته شده بود از محله مداری کلمبیا عبور کرد. ما محاسبه کردیم که کجا خواهد بود. ما پیش بینی کردیم که چه زمانی ظاهر می شود. از پشت پنجره ها دنبالش گشتیم. بعدا دوباره امتحان کردیم. و اگر چه نظارت بصری هرگز نیامد، اتفاقی شاید مهمتر رخ داد.

ما تشخیص دادیم چه خبر است. برای چند دقیقه در طول STS-73، آینده پرواز فضایی انسان آمریکایی در کنار روح اولین تلاش برای رسیدن به ماه پرواز کرد. کلمبیا علم آینده را به ارمغان آورد. Cosmos 398 خاطرات گذشته را حمل می کرد.

و جایی در این بین، در یک استوری بورد بزرگ در Mission Control، داستان مسابقه ماه دوباره زنده شد. ما فقط عنصر فضایی 4966 را ردیابی نکردیم. ما در حال تماشای تاریخ بودیم که در زیر کلمبیا آشکار می شود. و قلب ما را لمس کرد.

و سپس – ما تماشا کردیم که چگونه پیش رفت.

رابرت ام. کلسو مدیر سابق برنامه شاتل فضایی ناسا است.

توجه: اکنون در حال تعدیل نظرات هستیم. در ارسال نظرات تاخیر وجود خواهد داشت و هیچ تضمینی برای ارسال تمامی نظرات ارسالی وجود ندارد.