چه اتفاقی می افتد وقتی بشریت خانه مشترک خود را در فضا از دست می دهد؟

توسط الکس کندی
دوشنبه 12 اکتبر 2026

یک روز، احتمالاً در اوایل دهه 2030، مردم به قسمتی دورافتاده از اقیانوس آرام نگاه خواهند کرد و منتظر سقوط چیزی خارق‌العاده از آسمان خواهند بود. ایستگاه فضایی بین المللی به خانه باز خواهد گشت.

البته دست نخورده نیست پس از چندین دهه در مدار، بیشتر بزرگ‌ترین اجسامی که بشر تا کنون در فضا جمع‌آوری کرده است، در هنگام ورود مجدد کنترل‌شده می‌سوزند. برخی از قطعات می توانند به اندازه کافی زنده بمانند تا به بخش خالی از سکنه اقیانوس برسند. ناسا و شرکای آن سال هاست که این هدف را برنامه ریزی کرده اند، از جمله یک وسیله نقلیه ویژه که برای هدایت ایستگاه در نزول نهایی آن طراحی شده است.

از نقطه نظر مهندسی، این یک عملیات دفع خواهد بود. فکر می کنم بیشتر شبیه مراسم خاکسپاری باشد.

نه به این دلیل که ایستگاه فضایی بین المللی به هر مفهوم متعارفی زیباست. این مجموعه‌ای از سیلندرها، رادیاتورها، آرایه‌های خورشیدی، کابل‌ها، کیسه‌های ذخیره‌سازی، لپ‌تاپ‌ها و ماشین‌هایی است که طی دهه‌ها توسط کشورهایی که اغلب در مورد هر چیز دیگری اختلاف نظر دارند، مونتاژ شده‌اند. اما برای بیش از ربع قرن، این مکان جایی بوده است که بشریت دور از زمین زندگی می کند.

این تمایز مهم است. بنابراین، سوال بعد از ایستگاه فضایی بزرگتر از این است که کدام فضاپیما جایگزین آن شود. ما قبلاً اسامی برخی از جانشینان احتمالی را به همراه تصاویر، برنامه‌ها، قراردادها و طرح‌های تجاری داریم. سوال سخت‌تر این است که ما آن را با چه نوع حضور انسانی جایگزین می‌کنیم – و آیا ممکن است با به دست آوردن چیزی جدید، چیزی را که نمی‌دانستیم ISS به ما داده است، از دست بدهیم.

چیز خارق العاده ای که عادی شد

در 2 نوامبر 2000، سه نفر وارد ایستگاه فضایی بین المللی شدند: ویلیام شپرد، یوری گیدزنکو و سرگئی کریکالف. از آن زمان تاکنون انسان ها به طور مداوم در فضا زندگی می کنند. ناسا 25 سال اشغال مستمر را در نوامبر 2025 جشن گرفت.

قابل تامل است که این جمله واقعا چقدر عجیب است. امروزه بزرگسالانی هستند که در جهانی متولد شده اند که در آن همیشه حداقل یک انسان در جایی فراتر از زمین زندگی می کرده است. و ما به سختی متوجه می شویم.

یک خدمه راه اندازی می شود. دیگری برمی گردد. محموله می رسد. فضانورد تصاویری از شفق قطبی منتشر کرد. سوپاپ از کار افتاده است. یک نفر جایگزین او می شود. آزمایش ها نصب شده است. توالت خراب شد لباس فضایی در حال بررسی است ایستگاه دوباره از بالای سر می گذرد.

پرواز فضایی به این معنا که آسان شده است، امری عادی نشده است. همچنان گران، از نظر فنی دشوار و نابخشودنی است. اما ایستگاه فضایی بین‌المللی چیزی ظریف‌تر را انجام داد: زندگی دور از زمین را عادی کرد.

داستان ایستگاه فضایی بین‌المللی معمولاً از طریق رویدادهای مهم روایت می‌شود: زاریا، یونیتی، اولین اکسپدیشن، ماژول‌های آزمایشگاهی، محموله‌های تجاری، خدمه دراگون. با این حال شاید مهمترین سنگ بنا سنگ بنای بدون تاریخ باشد. در یک لحظه دیگر از اینکه مردم در آنجا زندگی می کردند تعجب نکردیم.

آپولو نشان داد که مردم می توانند به دنیای دیگری بروند، اما ISS نشان داد که مردم می توانند از این جهان دور بمانند. به راحتی می توان از این تفاوت چشم پوشی کرد زیرا پایداری نسبت به رسیدن کمتر چشمگیر است. از یک ردپا بهتر از برنامه نگهداری عکس گرفته می شود، اما تمدن بر اساس برنامه های تعمیر و نگهداری ساخته شده است.

ماشینی برای یادگیری اینکه چقدر شکننده هستیم

ISS اغلب به عنوان یک آزمایشگاه توصیف می شود. این درست است، اما ناقص است. این دستگاهی است برای کشف هر چیزی که وقتی ارگانیسمی که طی میلیاردها سال روی زمین شکل گرفته از زمین خارج شود، اشتباه می کند.

استخوان های ما وجود جاذبه را می پذیرند. ماهیچه های ما فرض می کنند که باید در مقابل آن کار کنند. سیستم قلبی عروقی ما فرض می کند که جهتی به نام رو به پایین وجود دارد. سیستم تعادل ما انتظار دارد که گوش داخلی معنا پیدا کند. سیستم ایمنی، بینایی و ماشین‌های سلولی ما تحت شرایطی تکامل یافته‌اند که پرواز فضایی با بی‌احتیاطی از بین می‌برد.

بدون اقدامات متقابل، ماندن طولانی مدت در ریزگرانش می تواند منجر به از دست دادن استخوان، آتروفی عضلانی، جابجایی مایعات و تغییرات در چندین سیستم فیزیولوژیکی شود. این مشکلات زمانی بسیار جدی تر می شوند که مقصد، ایستگاهی چند ساعته با زمین نباشد، بلکه ماه یا مریخ باشد. این سوال که چگونه بدن انسان ممکن است در طول زندگی در مریخ تغییر کند با دانش انباشته شده در مکان هایی مانند ISS آغاز می شود.

آنچه دلگرم کننده است این است که ایستگاه نه تنها آسیب پذیری های ما را فهرست بندی نمی کند، بلکه به محلی برای کار روی آنها نیز تبدیل شده است. فضانوردان ساعت ها تمرین می کنند. پزشکان داده ها را جمع آوری می کنند. مهندسان سخت افزار را تغییر می دهند. محققان در حال آزمایش چگونگی واکنش سلول‌ها، بافت‌ها و موجودات زنده هستند، زمانی که گرانش دیگر شرط اصلی زندگی نیست.

همین امر در مورد ماشینی که این اجساد را زنده نگه می دارد نیز صدق می کند. برای ماموریت مریخ، انتقال هر کیلوگرم آب مورد نیاز خدمه از زمین بسیار گران خواهد بود. سیستم‌های حامی زندگی باید بیشتر و بیشتر شبیه اکوسیستم‌ها رفتار کنند: بازیابی آنچه در غیر این صورت زباله است و تبدیل آن به چیزی مفید. در سال 2023، ناسا گزارش داد که بخش ایالات متحده از ایستگاه تقریباً 98٪ بازیافت آب را نشان داده است، آستانه ای که برای ماموریت های طولانی مدت آینده مرتبط است.

این یک آمار مهندسی به نظر می رسد، زیرا چنین است. همچنین مروری بر فلسفه استقرار فراتر از زمین است. در این سیاره، ما در یک سیستم پشتیبانی از حیات به قدری بزرگ زندگی می کنیم که اکثر ما می توانیم وانمود کنیم که وجود ندارد. هیچ چیز در مدار ناپدید نمی شود. هوا، آب، گرما، اتلاف و انرژی به بخش های قابل مشاهده بقا تبدیل می شوند.

یک ایستگاه فضایی انسان ها را مجبور می کند تا با حقیقتی روبرو شوند که زمین در پنهان کردن آن خوب است: بقا به جریان های متناهی ماده و انرژی بستگی دارد، چه ما متوجه آنها شویم یا نه.

خروجی علمی ایستگاه نیز به راحتی قابل دست کم گرفتن است. آزمایشگاه ملی ISS رکورد 76 نشریه بررسی شده را در سال مالی 2025 گزارش کرد که تعداد کل انتشارات را به نزدیک به 630 رساند. مطالعه سال 2025 در npj Microgravity تحقیقات مربوط به آزمایشگاه ملی ایالات متحده را مورد بررسی قرار داد و تقریباً 400 مقاله علمی و 41 پاتن داده را شناسایی کرد. نویسندگان دریافتند که محصولات فکری به دست آمده در مقایسه با مطالعات زمینی متناظر، تأثیر غیرمعمولی قوی بر استنادها داشته است.

هر آزمایشی در مدار علم را تغییر نداد. دستاورد بزرگ‌تر این بود که بشریت آزمایشگاهی داشت که در آن سؤالات خاصی می‌توانست به گونه‌ای مطرح شوند که به سادگی نمی‌توان آن‌ها را روی زمین پرسید و آن را به اندازه کافی زنده نگه داشت تا محققان بتوانند حرفه‌ای را حول این سؤالات ایجاد کنند.

زمین پنجره‌های گنبد ایستگاه فضایی بین‌المللی را پر می‌کند و یادآوری می‌کند که آزمایشگاه در حال گردش خانه انسان‌ها نیز بوده است. (اعتبار: ناسا)

آزمایش خود ISS

آزمایش دیگری روی ایستگاه فضایی بین‌المللی وجود دارد که توجه کمتری به آن جلب می‌شود، زیرا در جایگاه آزمایشگاهی قرار نمی‌گیرد. این خود ایستگاه است.

ناسا، Roscosmos، ESA، JAXA و آژانس فضایی کانادا فقط قطعاتی را به یک دستگاه کمک نکردند. آنها سیستم هایی را ایجاد کردند که قرار بود چندین دهه با هم کار کنند. فرهنگ های مهندسی مختلف باید در مورد رابط ها به توافق می رسیدند. سازمان های مختلف مجبور بودند برنامه ها، خطرات، برق، ارتباطات و مسئولیت زنده نگه داشتن مردم را به اشتراک بگذارند.

یک فضانورد نمی تواند فقط تصمیم بگیرد که ژئوپلیتیک ناخوشایند شده و یک ماژول را تعطیل کرده است. جو هنوز باید کنترل می شد. فضاپیما هنوز باید سالم سوار می شد. ایستگاه همچنان باید از آوار جلوگیری می کرد. تیم ها هنوز باید به خانه بر می گشتند.

این امر نوعی وابستگی متقابل ایجاد کرد که بازتولید آن در سخنرانی ها یا معاهدات دشوار است. ساده لوحانه است که آن را رمانتیک کنیم. همکاری در مدار هرگز رقابت در زمین را از بین نبرده است و ISS منافع ملی را از بین نبرده است. اما جایی ایجاد کرد که همکاری یک احساس نبود. این یک نیاز مهندسی بود.

مطالعه منتشر شده در مجله تحقیقات صلح همکاری فضایی بین‌المللی را از سال 1958 تا 2023 بررسی می‌کند و متوجه می‌شود که به طور فزاینده‌ای در «بلوک‌های فضایی» متمایز سازمان‌دهی شده است که ترکیب آنها منعکس‌کننده روابط ژئوپلیتیک زمین است. نکته مهم این است که این بلوک ها کاملاً از یکدیگر جدا نشده بودند.

این باعث می‌شود ایستگاه فضایی بین‌المللی در پایان عمرش جالب‌تر از ابتدا باشد. از یک لحظه تاریخی پدید آمد و از لحظه ای دیگر جان سالم به در برد. دنیای سیاسی اطراف او به طور بنیادی تر از منطق اصلی ایستگاه تغییر کرده است.

این یک احتمال ناخوشایند را ایجاد می کند: اگر ایستگاه فضایی بین المللی اولین نمونه از چگونگی سازماندهی دائمی بشریت در فضا نبود، اما در عوض استثنا بود، چه می شد؟

یازده خدمه در ایستگاه فضایی بین‌المللی در آوریل 2021، به نمایندگی از سه خدمه همپوشانی و چندین آژانس فضایی ملی. (اعتبار: ناسا)

بعد از یک ایستگاه، چندین ایستگاه

آینده ای که ناسا برای آن آماده می شود، شبیه ایستگاه فضایی دیگری نیست.

این آژانس می‌خواهد به یکی از مشتریان بسیاری از خدماتی تبدیل شود که از ایستگاه‌های مداری پایین زمین که به صورت تجاری اداره می‌شوند، خریداری کند، نه اینکه خود آزمایشگاه مداری اصلی ایالات متحده را مالک و اداره کند. این فقط یک تغییر لفاظی نیست. ناسا در حال پیشبرد تلاش ها برای مقاصد تجاری در مدار پایین زمین به عنوان پلی بین عصر ISS و بازاری است که در آن تحقیقات دولتی، علوم خصوصی، تولید، برنامه های ملی فضانوردان و شاید گردشگری زیرساخت های مداری مشترک دارند.

اروپا نیز برای آن جهان آماده می شود. در سپتامبر 2026، ESA نامه ای از قصد با Starlab امضا کرد که در آن استفاده بالقوه آینده ایستگاه در اروپا و یک یادداشت پس از ISS با Axiom Space بررسی شد. هفته گذشته، یادداشت تفاهمی با Vast امضا کرد که توافقنامه 2024 را به روز کرد.

یک منطق قانع کننده پشت این وجود دارد. دولت ها نباید مالک هر آزمایشگاه، کشتی، هواپیما یا شبکه ارتباطی مورد استفاده خود باشند. اگر شرکت‌ها بتوانند زیرساخت‌های مداری امنی را فراهم کنند و مشتریان بیشتری پیدا کنند، ناسا می‌تواند در مدار پایین زمین آنچه را که نیاز دارد خریداری کند و در عین حال توجه و پول بیشتری را به مقصدهای دورتر اختصاص دهد.

تجاری‌سازی می‌تواند چیزی را که ISS هرگز نمی‌توانست ایجاد کند: تنوع. به جای یک پایگاه بزرگ چند منظوره، مدار پایین زمین ممکن است در نهایت شامل چندین ایستگاه باشد که برای نقش های مختلف بهینه شده اند. یکی ممکن است بر تحقیقات زیست پزشکی تأکید کند، در حالی که دیگری به تولید اختصاص دارد. دیگری ممکن است در برنامه های ملی فضانوردی یا ماموریت های خصوصی خدمت کند. برخی ممکن است همه این موارد را با هم ترکیب کنند.

ISS در واقع یک خانه مجردی است. فاز بعدی پرواز فضایی انسان ممکن است بیشتر شبیه یک محله باشد. این ممکن است پیشرفت باشد. اما محله ها متفاوت از خانه ها کار می کنند.

معرفی ایستگاه تکمیل شده Axiom، یکی از مقاصد تجاری در حال توسعه برای دوران پس از ISS. (اعتبار: Axiom Space)

چه کسی صاحب اتاقی است که در آن بشریت یاد می گیرد در فضا زندگی کند؟

این سوالی است که من مدام به آن باز می گردم. نه اینکه چه کسی قانوناً مالک یک ماژول خاص است، زیرا وکلا می توانند به آن پاسخ دهند. منظورم چیزی کمتر دقیق است: ایده حضور انسان در فضا به چه کسی تعلق دارد؟

ایستگاه فضایی بین المللی گران، بوروکراتیک و گاهی دیوانه کننده بود، دقیقاً به این دلیل که برای جلب رضایت بسیاری از دولت ها و نهادها به طور همزمان ساخته شده بود. این ضعف ها واقعی بود. با این حال، آنها به یکی از نقاط قوت آن مرتبط بودند: ایستگاه مجبور نبود هر متر مکعب را با منطق یک مورد تجاری تجاری توجیه کند.

برخی از تحقیقات ممکن است به این دلیل انجام شود که دولت ها تصمیم گرفته اند که دانش به تنهایی ارزش تامین مالی را دارد. برخی از فعالیت ها اهمیت داشتند زیرا فضانوردانی را آموزش می دادند. برخی دیگر وجود دارند زیرا خطر ماموریت های آینده را کاهش می دهند. و برخی اهمیت داشتند زیرا کشورهای شریک احساس می کردند که ادامه حضور انسان در مدار از نظر استراتژیک، علمی یا نمادین ارزشمند است.

ایستگاه های تجاری به طور خودکار از این موارد منصرف نمی شوند. ناسا، ESA و سایر آژانس ها می توانند هزینه آنها را پرداخت کنند. همچنین “تجاری” مترادف با کم عمق یا کوته بین نیست. ارائه‌دهندگان پرتاب خصوصی قبلاً اقتصاد رسیدن به مدار را تغییر داده‌اند و رقابت می‌تواند تحقیقات مداری را برای مؤسساتی که هرگز جایی در ISS پیدا نمی‌کنند قابل دسترس کند.

با این حال، مشوق ها مهم هستند. آزمایشگاهی که به عنوان یک زیرساخت عمومی در نظر گرفته می شود و آزمایشگاهی که به عنوان یک کسب و کار مدیریت می شود، می تواند میزبان بسیاری از آزمایشات یکسان باشد در حالی که به مسائل مختلف سازمانی می پردازد. ایستگاه فضایی بین المللی پرسید: اگر ملت ها به طور جمعی یک آزمایشگاه دائمی در فضا داشته باشند، چه چیزی می توانیم بیاموزیم؟ عصر نوظهور ممکن است بپرسد: وقتی حضور انسان در مدار به یک خدمت تبدیل می شود چه اتفاقی می افتد؟

هیچ سوالی ذاتا بهتر نیست. اما آنها موضوع یکسانی نیستند، و اگر وانمود کنید که هستند، تشخیص آنچه در واقع در حال تغییر است دشوارتر خواهد بود.

روز بعد از ISS

این تمایل وجود دارد که کاوش فضایی را به عنوان مجموعه ای از ماشین ها در نظر بگیریم. عطارد به جوزا منتهی شد. جمینی به آپولو منتهی می شود. شاتل فضایی به ساخت ایستگاه فضایی بین المللی کمک کرد. ایستگاه فضایی بین‌المللی جای خود را به ایستگاه‌های تجاری، گیت‌وی، آرتمیس و هر آنچه در پی خواهد آمد، خواهد داد.

تاریخ به ندرت اینقدر منظم پیش می رود. ماشین ها موسسات را با خود می آورند. عادات را شکل می دهند. آنها حرفه ایجاد می کنند. آنها آنچه را که عادی است به مردم یاد می دهند.

ایستگاه فضایی بین‌المللی به کنترل‌کنندگان مأموریت یاد داد که چگونه عملیات‌های مداوم را در مدار مدیریت کنند. او به فضانوردان آموزش داد که چگونه یک خانه را در حین زندگی در آن بازسازی کنند. او به مهندسان آموزش داد که کدام سیستم ها در طی سال ها از کار می افتند، نه هفته ها. این به پزشکان آموخت که میکروگرانش طولانی مدت با بدن چه می کند. او به دانشمندان آموخت که چگونه آزمایش‌هایی را برای محیطی بر خلاف هر چیزی که روی زمین موجود است طراحی کنند.

و به مدت یک ربع قرن به چندین ملت یاد داد که چگونه مسئولیت زنده نگه داشتن انسان ها را در فضا تقسیم کنند. این شاید سخت ترین آزمایش برای بازتولید باشد.

ما تقریباً مطمئناً ایستگاه های فنی بهتری خواهیم ساخت. آنها می توانند ارزان تر، ساکت تر، نگهداری آسان تر و راحت تر باشند. کامپیوترهای آنها جدیدتر خواهد بود. سیستم های حمایت از زندگی آنها می تواند بیشتر بازیافت کند. هزینه های راه اندازی آنها ممکن است کمتر باشد. محققان می‌توانند بدون استفاده از دستگاه‌های سازمانی مورد نیاز ISS به مدار دسترسی پیدا کنند.

تقریباً از هر نظر فنی، فرزندان باید در نهایت از اجداد خود پیشی بگیرند. با این حال، پیشرفت تداوم را تضمین نمی کند.

تیم آخر روزی دریچه را خواهد بست. ایستگاه خالی می شود. مدار آن شروع به کنترل عمدی خواهد کرد. سپس، پس از دهه‌ها حمل و نقل انسان‌ها به دور زمین هر نود دقیقه، این سازه با جوی مواجه می‌شود که در تمام مدت وجودش از آن اجتناب کرده است. اکثر آنها ناپدید خواهند شد.

این بدان معنا نیست که بشریت فضا را رها کرده است. کاملا برعکس. تا آن زمان، انسان‌ها ممکن است در ایستگاه دیگری زندگی کنند، در اطراف ماه پرواز کنند، یا سخت‌افزاری را که به مقصد مریخ است آزمایش کنند. ادامه حضور انسان در فراسوی زمین می‌تواند از این انتقال جان سالم به در ببرد. اما هنوز چیزی به پایان خواهد رسید.

ISS زمانی متولد شد که زندگی دائمی در فضا نامشخص بود. جانشینان آن در دنیایی پیش‌بینی می‌شوند که در آن فعالیت مداری مداوم به طور فزاینده‌ای به عنوان یک فرض تلقی می‌شود. شاید این واضح ترین تعریف از میراث او باشد.

او به قدری موفق شد که ثابت کند انسان ها می توانند خارج از زمین زندگی کنند که بحث ادامه یافت. اکنون ما در مورد مشتریان، قراردادها، بازارها، ایستگاه های ملی، مقاصد تجاری و اینکه چه کسی برای چه خدماتی هزینه می کند، بحث می کنیم، به جای اینکه آیا انسان اصلاً می تواند در مدار بماند یا خیر.

این یک انتقال فوق العاده است. همچنین اشتباه گرفتن میراث فنی با میراث فرهنگی یک لحظه خطرناک است. سخت افزار را نمی توان برای همیشه ذخیره کرد. یک مدار را نمی توان برای همیشه توسط یک سازه اشغال کرد. حتی نهادهایی که آن را ایجاد کرده اند نیز تغییر خواهند کرد. آنچه می تواند زنده بماند ایده پشت ایستگاه است: این فضا می تواند بیش از یک قلمرو برای بازدید، بهره برداری یا رقابت باشد. همچنین می‌تواند مکانی باشد که افراد در آن بمانند، یاد بگیرند و با هم چیزهایی بسازند.

بنابراین، جانشین واقعی ایستگاه فضایی بین المللی ممکن است ایستگاه دیگری نباشد. شاید این لحظه ای باشد که بشریت از پرسیدن اینکه آیا ما فراتر از زمین هستیم دست می کشد و شروع به مواجهه با این سوال سخت تر می کند: پس از رسیدن به آن، قصد داریم به چه نوع تمدنی تبدیل شویم؟

الکس کندی بنیانگذار افق بعدی، یک نشریه مستقل که فضا، علم، هوش مصنوعی و فناوری های نوظهور را پوشش می دهد.

توجه: اکنون در حال تعدیل نظرات هستیم. در ارسال نظرات تاخیر وجود خواهد داشت و هیچ تضمینی برای ارسال تمامی نظرات ارسالی وجود ندارد.