چگونه چین از فرهنگ برای ایجاد قدرت نرم فضایی خود استفاده می کند

توسط کریستوف کاروفسکی
دوشنبه 2 نوامبر 2026

برنامه فضایی چین (CSP) از یک پروژه مخفیانه و نظامی محور به یک تلاش چند حوزه ای تبدیل شده است که رهبری حزب کمونیست آن را موتور جدیدی برای کند شدن اقتصاد می داند. در همان زمان، نام‌گذاری فضایی چین از لفاظی‌های محدود سوسیالیستی به سمت کیهان‌شناسی محلی، اسطوره‌ها و تاریخ‌های محلی علم فاصله گرفت. امروزه ماموریت های فضایی به جای شعارهای انقلابی به نام خدایان و منجمان باستانی نامگذاری می شوند.

پکن از نام‌گذاری مأموریت‌های فضایی خود برای مشروعیت بخشیدن به چشم‌انداز «جوان‌سازی بزرگ ملت» (فوکسینگ) استفاده می‌کند و تصویری از وضعیت تمدن مخترعان و ستاره‌شناسان را پرورش می‌دهد. در حالی که اکتشافات فضایی غرب برای دهه‌ها بر اساس سنت‌های یونانی-رومی استوار بوده است، کدگذاری فرهنگی چین یک قطب جایگزین در اختر سیاسی ارائه می‌دهد و تلاش می‌کند دیدگاه اصلی خود را به ویژه به کل جنوب جهانی صادر کند.

برنامه های فضایی نه صرفاً فناوری هستند و نه حوزه نظامی. آنها فرصت خاصی را به عنوان ابزاری برای طرح قدرت نرم ارائه می دهند. عملکرد آنها به عنوان برندهای دیپلماسی علمی که برای ایجاد غرور داخلی تنظیم شده اند، بر نظم رو به رشد نجومی سیاسی تأثیر می گذارد.

در طول مسابقه فضایی جنگ سرد، هم ایالات متحده و هم اتحاد جماهیر شوروی از میراث مشترک مدیترانه ای علیرغم شکاف ایدئولوژیکی اساسی استفاده کردند. هر دو ابرقدرت از اساطیر یونانی و رومی استفاده می کنند (جمینی، آپولو، هلیوس در مورد آمریکایی، ماه و زهره در طرف شوروی). زمانی که جمهوری خلق چین اولین ماهواره خود را در سال 1970 به فضا پرتاب کرد، دونگ فانگ هونگ (“شرق سرخ است، عنوان سرود کمونیستی میهنی است)) نام گرفت، در حالی که خودروهای پرتاب آن چانگ ژنگ (راهپیمایی طولانی، رویداد مهم در تاریخ کمونیسم چین و پایه و اساس به قدرت رسیدن مائو تسه تونگ) نام گرفتند. این یک زبان انقلابی کلاسیک و سختگیرانه از روایت کیهانی بود. مرگ مائو نقطه عطفی بود. مبارزات حزبی غیور به تدریج کنار رفت و مبارزه با میراث گذشته کنار گذاشته شد.

در دهه های اخیر، دیپلماسی عمومی و دولت بصری پکن دستخوش یک تحول ساختاری شده است. بررسی نام‌گذاری مأموریت‌های فضایی چین، انحراف آشکاری از نمادگرایی کمونیستی را نشان می‌دهد. در تلاش‌های فضایی، انگیزه‌های کاملاً سیاسی تنها بخش کوچکی را تشکیل می‌دهند، در حالی که نام‌هایی که ریشه در اسطوره‌شناسی و فلسفه طبیعت دارند غالب هستند. کمونیسم تنها از نظر قابلیت پرتاب باقی ماند، جایی که بیشتر محموله ها هنوز توسط خانواده موشک های لانگ مارس حمل می شد.

در اندیشه دینی سنتی چین، بهشت (تیان) به عنوان منبع اصلی نظم اخلاقی، هماهنگی و مشروعیت سیاسی عمل می کند. فرمانروای بهشتی (Tiānxia) را به عنوان پسر بهشت ​​(Tiānzǐ) می گیرد. قدرت مدرن چینی یک انتقال عملگرایانه سکولار از این کهن الگوها را انجام می دهد: نقاط عطف تکنولوژیک برای مشروعیت بخشیدن به صلاحیت دولت و حکومت تک حزبی به کار گرفته می شوند و ویژگی های سنتی الوهیت را به دولت توسعه مدرن منتقل می کنند.

خانواده موشک‌های Long March که در دانشگاه هوانوردی و فضانوردی Beihang Beijing به نمایش گذاشته شده است. (اعتبار: نویسنده)

پانتئون اساطیری ماه

در CSP، انتخاب نام‌ها نه تصادفی است و نه کوتاه‌نویسی فنی. این یک چارچوب منسجم از روایت فرهنگی را تشکیل می دهد. بارزترین مثال پروژه اکتشاف ماه است که به برنامه چانگه معروف است. این مطالعه از ماه به نام الهه اسطوره ای برداشت، دوستی و اشتیاق نامگذاری شده است. طبق افسانه ها، چانگه زیبا پس از مصرف اکسیر جاودانگی، برای زندگی بر روی ماه عروج کرد. نام او به کاوشگرهای فضایی کاوشگر ماه داده شد و او خود حامی گسترده تر کل برنامه فضایی چین شد. لندروورهایی که توسط فرودگرهای چانگ به کار گرفته شده بودند، Yùtù (خرگوش جید)، همراه وفادار الهه نامگذاری شدند.

به نوبه خود، ماهواره‌های انتقالی که امکان برقراری ارتباط با سمت دور ماه را فراهم می‌کنند، Quèqiáo (پل زاغی) نامیده می‌شوند که بر اساس داستان عامیانه عاشقانی از هم جدا شده‌اند که برای آنها گله‌ای از سرخابی‌ها یک پل آسمانی سالانه در کهکشان راه شیری را تشکیل می‌دهند.

خدایان، آیات و ستارگان

برنامه بین سیاره‌ای چینی نام خود را از شعر کلاسیک قرن چهارم پیش از میلاد کو یوان با عنوان Tiānwèn («پرسش‌هایی از بهشت») گرفته است که به منشأ جهان و جستجوی حقیقت می‌پردازد. Tianwèn 1 ماموریت اصلی برای گردش به دور مریخ در سال 2020 و فرود بر سطح آن بود. مریخ نورد همراه به نام ژورونگ از نام خدای افسانه ای آتش و جنگ نامگذاری شد که منعکس کننده نام سنتی چینی برای سیاره سرخ است. شایان ذکر است که قبل از پرتاب تیانون، چین تلاش کرد تا با همکاری روسیه یک کاوشگر دیگر به مریخ بفرستد. ماموریت شکست خورده Fobos-Grunt قرار بود مدارگرد چینی Yínghuǒ (“Firefly”) را به عنوان بخشی از یک پروژه علمی گسترده تر به نام Huǒxīng (ستاره آتش یا سیاره آتش) تحویل دهد.

مثال مهم دیگر زیرساخت مداری چین و جواهر تاج آن، ایستگاه فضایی است. معنی تحت اللفظی Tiangōng “کاخ بهشتی” است. ماژول های آزمایشگاه علمی او Wèntiān (در جستجوی بهشت) و Mèngtiān (رویای بهشت) نام دارند که شعرهای کهن را با عمل گرایی تکنولوژیکی ترکیب می کنند. ماژول اصلی، Tiānhé (هماهنگی آسمانی) نیز مفهومی الهام گرفته از آسمان خود را دریافت کرد.

علاوه بر این، خدمه چینی با فضاپیمای Shenzhōu (کشتی الهی) به پاسگاه مداری خود می رسند. نامگذاری این وسایل نقلیه سرنشین دار دارای طنین فرهنگی عمیق و لایه ای است که به راحتی در جامعه چین قابل درک است. علاوه بر معنای تحت اللفظی، Shénzhōu (神舟) هموافون برای Shénzhōu (神州)، “سرزمین الهی” یا “قلمرو آسمانی”، یکی از نام‌های افتخاری تاریخی چین امپراتوری است.

در بالای پادشاهی میانه نماد دیگری می درخشد. این سیستم ماهواره ای Běidǒu است. جایگزین محلی چین برای GPS نام خود را از صورت فلکی دب صغیر (Ursa Minor) گرفته است که توسط ملوانان چینی برای ناوبری استفاده می شود. عملکرد یکسان بود، نام کاملاً متفاوت بود، اما در کشور شناخته شده بود.

نمونه های دیگری از نام های ریشه دار فرهنگی برای ماموریت های فضایی (به ترتیب حروف الفبا). منبع: تحقیق فردی نویسنده.

مهمتر از همه، پکن مشارکت عمومی را در فرآیند نامگذاری نهادینه کرد. از سال 2021، نام‌گذاری‌ها برای سخت‌افزار هوافضا (کاوشگر، مریخ نورد، و لباس‌های فضایی) اغلب از طریق نظرسنجی‌های عمومی در سراسر کشور با هماهنگی اداره ملی فضایی چین انتخاب می‌شوند. به این ترتیب، نمادگرایی آسمانی به طور فعال توسط جامعه درونی می شود و به عنوان ستون انسجام ملی و هویت قدرت بزرگ عمل می کند.

بسیج فرهنگ برای ژئوپلیتیک

چرا چینی ها تصمیم گرفتند فرهنگ باستانی خود را در تحقیقات استراتژیک و تلاش های فناوری پیشرفته بگنجانند؟ هویت و ادراک بین المللی، در راستای مفهوم سازی قدرت نرم و سخت که توسط جوزف نای رایج شده است، ثابت نیست. آنها از طریق تعاملات اجتماعی و نمادگرایی روایت شده مذاکره و ساخته می شوند. چین این پویایی را عملیاتی کرده است، که می توان آن را زنجیره ای از برتری برندسازی توصیف کرد. اول، پیشرفت‌های تکنولوژیکی زمانی اتفاق می‌افتد که CSP مأموریت‌های پیشگامانه را انجام می‌دهد (به عنوان مثال فرود نرم در سمت دور ماه یا نصب یک ایستگاه فضایی). سپس خدمات تبلیغاتی برندسازی رسانه ای را به دقت مورد بررسی قرار می دهند. گفتمان این پیشرفت‌ها را در یک روایت تمدنی که هزاران سال را در بر می‌گیرد، چارچوب می‌دهد و چین را به‌عنوان یک تمدن تکنولوژیکی متمایز با پارادایم معرفت‌شناختی خود معرفی می‌کند. هدف اصلی کنار گذاشتن شعارهای سوسیالیستی و پرهیز از تصویر یک مقلد سوسیالیستی غرب نیز همین است.

حتی تلاش های دیپلماتیک برای تبدیل برنامه فضایی به سرمایه سیاسی کار می کند. مأموریت‌های فضایی، که به نقش منبع اعتبار بین‌المللی ارتقا یافته و توسط کارشناسان هوافضا و پیام‌های گرافیکی واضح تغذیه می‌شوند، شرکای بین‌المللی را تشویق کردند تا به ابتکارات فضانوردی چندجانبه چین بپیوندند، مانند کمپین پرتابی که توسط شرکت صنعت دیوار بزرگ چین یا شکل ایستگاه تحقیقاتی بین‌المللی قمری یا ILRS ترویج می‌شود.

این مسیر منعکس کننده دستورالعمل های استراتژیک تعیین شده در اسناد دولتی است: “برنامه فضایی چین: چشم انداز تا 2021”. و کتاب سفید دیپلماسی: “(2023) جامعه جهانی آینده های مشترک”. هر دو تاکید می کنند که پیام های خارجی باید در “میراث فرهنگی عمیق مرتبط با تجربه منحصر به فرد مدرنیزاسیون چین” لنگر بیاندازند. ارتباط بین کهن و جدید، فرهنگی و تکنولوژیک تحقق یافته است.

نتایج و پیامدهای استراتژیک

برای نسل‌ها، روایت غالب اکتشاف فضا تقریباً منحصراً بر اساس افسانه‌های غربی و نقاط عطف تاریخی است: برنامه آرتمیس که به نام خواهر دوقلوی آپولو نامگذاری شده است، در اینجا مستثنی نیست. گسترش فضایی پکن یک واژگان نمادین جایگزین را معرفی می کند. نامگذاری چینی که از نظر فرهنگی متمایز از مخاطبان غربی است، هاله خود را از استقلال تکنولوژیکی و همچنین یک آژانس تمدنی مستقل را به نمایش می گذارد. CSP به پلی تبدیل شده است که سنت های هزار ساله را با پیشرفت های فناوری در عصر اطلاعات پیوند می دهد. چین به طور سیستماتیک و جهانی مفهوم خود را از “جامعه ای با آینده مشترک برای نوع بشر” به اشتراک گذاشته است و خود را به عنوان یک معمار فراگیر از یک معماری نهادی جایگزین در نقطه مقابل سلطه آمریکا معرفی می کند. چین با ارتقای دارایی‌های حیاتی مانند شبکه ناوبری BeiDou در سراسر جنوب جهانی، قابلیت همکاری طولانی‌مدت فناوری و همسویی ژئوپلیتیکی را تقویت می‌کند.

سیاست گذاران غربی نمی توانند ماشین فضایی چین را تنها بر اساس محموله های موشک و تعداد پرتاب قضاوت کنند. مسیر رقابتی CSP به همان اندازه توسط دیپلماسی روایی، فرهنگ استراتژیک با دقت طراحی شده و شکل‌گیری هویت هدایت می‌شود. نادیده گرفتن ابعاد تمدنی استراتژی فضایی چین خطر دست کم گرفتن جذابیت آن در بازارهای نوظهور (آفریقا، آسیای جنوب شرقی و مرکزی، اروپای شرقی و بالکان) و ظرفیت بسیج آن در داخل را به دنبال دارد.

کریستوف کاروفسکی دانشجوی دکترا در دانشکده اقتصاد SGH ورشو است. سردبیر ستون “مسابقه فناوری” در مجله لهستانی “Układ Sił”. او در چین (SCUT)، کره (KAIST) و ایتالیا (دانشگاه سالرنو) تحقیقات انجام می دهد. دیدگاه ها و نظرات بیان شده در این مقاله صرفاً متعلق به نویسنده است.

توجه: اکنون در حال تعدیل نظرات هستیم. در ارسال نظرات تاخیر وجود خواهد داشت و هیچ تضمینی برای ارسال تمامی نظرات ارسالی وجود ندارد.